Werkdruk in de huisartsenpraktijk wordt vaak verklaard door volle agenda’s, personeelstekorten en steeds complexere zorgvragen. Dat speelt absoluut mee. Maar wie echt luistert naar huisartsen, doktersassistenten en praktijkondersteuners hoort iets anders. De meeste zorgverleners raken niet uitgeput door de medische inhoud van hun werk. Ze raken uitgeput door alles wat daar voortdurend tussendoor komt.

Het zijn de onderbrekingen die energie kosten. De telefoon die blijft gaan terwijl een assistente triage doet. De huisarts die tussendoor een vraag stelt. Een patiënt aan de balie die “maar heel even” iets nodig heeft. Portaalberichten die voelen als spoed. Collega’s die elkaar snel iets vragen. Administratie die tussendoor moet gebeuren. Aan het einde van de dag hebben veel medewerkers het gevoel dat ze constant bezig zijn geweest, maar niets echt hebben kunnen afronden.

Medewerkers omschrijven het vaak treffend:

“Het is nooit stil.”
“Ik kan niets afmaken.”
“Alles komt tegelijk.”
“Het voelt alsof ik mijn aandacht de hele dag in stukjes knip.”

Dat gevoel blijkt goed te verklaren vanuit het werkdrukmodel van TNO. Daarin ontstaat stress wanneer hoge taakeisen samengaan met weinig regelruimte. En precies dat gebeurt dagelijks in veel huisartsenpraktijken. Zorgverleners hebben voortdurend veel taken tegelijk, terwijl ze nauwelijks invloed hebben op hun tempo, planning of rustmomenten. De dag bepaalt hen, in plaats van andersom.

Opvallend genoeg ervaren veel zorgverleners de medische zorg zelf juist als het meest waardevolle deel van hun werk. Complexe casussen, triage of intensieve gesprekken geven vaak voldoening. Het probleem ontstaat wanneer die inhoudelijke zorg plaatsvindt in een omgeving vol ruis en verstoringen. Een ingewikkeld consult voeren terwijl de telefoon rinkelt, iemand op de deur klopt en er ondertussen berichten binnenkomen, vraagt veel meer mentale energie dan de zorginhoud alleen.

Dat voortdurende schakelen heeft grote impact op het brein. Vanuit de zogeheten Resource Drain Theory weten we dat mentale energie niet alleen opraakt door hard werken, maar vooral door voortdurend wisselen van aandacht. Iedere onderbreking kost energie. En in veel praktijken volgen die onderbrekingen elkaar de hele dag op. Van balie naar telefoon, van telefoon naar consult, van consult naar administratie, van administratie naar spoedlijn. Het brein krijgt nauwelijks kans om te herstellen.

Toch zit de diepere oorzaak van werkdruk vaak nog een laag verder. In vrijwel iedere praktijk spelen ongeschreven regels een grote rol. Regels waar niemand bewust voor heeft gekozen, maar waar iedereen zich wel naar gedraagt. Bijvoorbeeld:

“Je kunt altijd even iets vragen.”
“Pauze nemen doe je alleen als het rustig is.”
“De balie moet altijd open zijn.”
“Je gaat pas naar huis als alles af is.”

Juist deze cultuur van voortdurende beschikbaarheid maakt teams kwetsbaar. Het zijn vaak de meest betrokken medewerkers die over hun grenzen gaan. De assistente die nooit nee zegt. De huisarts die toch nog die laatste patiënt erbij pakt. De POH die haar lunch overslaat om administratie weg te werken. Loyaliteit houdt veel praktijken draaiende, maar blijkt tegelijkertijd een risico wanneer er geen duidelijke grenzen bestaan. 

Wil je meer lezen? Lees de whitepaper van Annemie Webers over 'Werkdruk in de huisartsenpraktijk'